درست همانطور که بچهها هر چیز دیگری میآموزند، کلمات را هم یاد خواهند گرفت. آنها چیزهایی را که میشنوند، حتی وقتی معنای آن را نمیدانند، تکرار میکنند.
شنیدن کلمات نامناسب از زبان کودک، یکی از چالشبرانگیزترین و گاهی خجالتآورترین تجربههای والدین است. بسیاری از ما در مواجهه با بددهنی کودکان، یا بیش از حد واکنش نشان میدهیم و یا به اشتباه آن را نادیده میگیریم. اما حقیقت این است که حرف زشت زدن در کودکان، اغلب ریشه در کنجکاوی یا ابراز نیازهای احساسی دارد، نه لزوماً بدرفتاری. در این مقاله، به بررسی ریشههای این رفتار و ارائه راهکارهای علمی و عملی میپردازیم تا به شما کمک کنیم با آرامش، کلام فرزندتان را مدیریت کنید
راهکار ها (بهترین جایگزین برای حرف زشت چیست؟)
اگر فرزندتان کوچک است و معنی کلمه زشت را نمیداند، اما به تقلید از کسی آن را گفته است، برخورد جدی نکنید و فقط بگویید: " آدمها نباید چنین کلماتی را بکار ببرند، در عوض بگو..." و کلمه قابل قبولی را جایگزین کنید.
اکر کودک بزرگتری حرفهای زشت میزند و معنی آنها را نیز میداند، میتوانید با آرامش بگویید:" این مدل حرف زدن درست نیست، میدانم آنقدر بزرگ شدهای که کلمه بهتری جای آن پیدا کنی"
اغلب بچهها برای تاثیر روی والدین از کلمات زشت استفاده میکنند. سعی کنید اینجور کلمات را خیلی بزرگ نشان ندهید و خیلی آرام بگویید " ما از این کلمه استفاده نمیکنیم" تا کودک یاد نگیرد، موقع لجبازی و برای تاثیرگذاری از آن استفاده کند.
توجه کنید این کلمات را از کجا شنیدند ممکن از کسی یا فیلمها یاد بگیرند. در صورت امکان از این موارد دورشان کنید یا با او صحبت کنید و از بدی استفاده از این کلمات توضیح دهید، و جایگزین های مناسبی برای موقع عصبانیت به او بیاموزید.
اگر حرف های او خطاب به شماست و از حد کنترل خارج میشود، قوانین را برای او بدون پرخاش یادآوری کرده و با منع کردن از کاری خاص از ادامه این رفتار جلوگیری کنید.
مثلا بگویید: (این حرف تو غیرقابل قبول و بی احترامی است، اگر ادامه بدهی به مدت 3 روز از بازی با گوشی خبری نیست.)
تفاوت بین یک کلمه اتفاقی و تکرارِ وسواسگونه "حرف های زشت عمدی"
کودکی که در حال یادگیری رفتار مناسب اجتماعی است، درک و حساسیت کاملی برای تشخیص و تاثیر حقیقی حرفهای خود ندارد. اغلب، بچهها حرفهایی میزنند تا از احساسات خود محافظت کنند و یا به روشی نسنجیده برای بیان احساس واقعی خود،از آن استفاده میکنند. آگاهی و بلوغ در این زمینه بسیار موثر است.
بهترین واکنش، زمانیکه به کسی این حرف گفته شده اینست که، سریع خودتان معذرت خواهی کنید. فرزندتان را به جای خلوتی ببرید و خصوصی درباره این کلمه و عواقب آن صحبت کنید، و از او بخواهید که حرفش را اصلاح کند و برای مجازات به او بگویید از آن شخص عذرخواهی کند.
دقت کنید این رفتار و کلمات را از کجا یادگرفته است، اگر علت را پیدا کنید بهتر میتوانید اینوضعیت را اصلاح کنید.
راستگویی یا حرف های زشت غیرعمدی
تشخیص تفاوت بین راستگویی و زدن حرفهای ناراحت کننده، نیاز به تجربه و بلوغ دارد. و بهتر است این موضوع را از بچگی به فرزندتان آموزش بدهید. اغلب برای کودکان سخت است متوجه شوند.
حتماً برای شما هم پیش آمده؛ کودکتان با معصومیت ، جلوی مهمان یا غریبه، یک جمله «خاص» را بلند اعلام میکند که باعث خجالتزدگیات میشود! مثلاً: «مامان! چرا اون آقاهه اینقدر چاقه؟» یا «چقدر لباسش زشته!»
چرا بچهها در تشخیص تفاوت «راستگویی» و «حرف زشت» گیج میشوند؟
۱. صداقت مطلق: برای کودکان، حقیقت یک چیز سیاه و سفید است. اگر چیزی را میبینند (مثلاً چاقیِ یک نفر)، فکر میکنند بیان کردنش صرفاً «گزارش دادن یک واقعیت» است. آنها هنوز درک نکردهاند که حقیقت، همیشه با «احترام به احساسات دیگران» همراستا نیست.
۲. فقدان فیلتر اجتماعی: مغز کودک هنوز در حال یادگیریِ آداب معاشرت است. آنها نمیدانند که برخی واقعیتها، «خصوصی» هستند یا بیان آنها در جمع، باعث رنجش میشود.
۳. تمرکز روی عملکرد (و نه نیت): کودک میخواهد بابت راستگویی تشویق شود، چون همیشه به او گفتهایم «راستگو باش». او تفاوتِ «راستگوییِ سازنده» با «حرفی که باعث آزار میشود» را به مرور و با الگوبرداری از ما یاد میگیرد.
راهکار سریع:
شما نمیتوانید حرف فرزندتان را پس بگیرید ولی میتوانید اصلاح کنید و با معذرت خواهی کنید. و به جای دعوا کردن یا ساکت کردنِ ناگهانی کودک، به او یاد بدهید «قانونِ فیلترِ مهربانی» را اجرا کند: «عزیزم، چیزی که گفتی راسته، اما آیا این حرف باعث میشه اون آدم خوشحال بشه یا ناراحت؟ همیشه قبل از گفتن هر چیزی، از خودت بپرس: آیا این حرف مهربانانه است؟»
از قبل خصوصی به او درباره تفاوت ظاهری افراد توضیح دهید، و بگویید صحبت کردن درباره مردم در مکانهای عمومی درست نیست.
فراموش نکنید: رفتار شما، آینهی کلام کودک است!
در پایان باید بگوییم که بددهنی کودکان، یک ایستگاهِ گذرا در مسیر رشد آنهاست؛ نه یک بنبست همیشگی. وقتی کودک حرف زشتی میزند، او در واقع در حال «آزمون و خطا» برای فهمیدنِ قدرتِ کلمات است. پس به جای خشمگین شدن یا احساس گناه، با صبوری و قاطعیت، الگوهای جایگزین را به او نشان دهید. این دوره هم با مدیریت درست شما میگذرد و فرزندتان یاد میگیرد که چطور احساساتش را به شیوهای بالغانه بیان کند.
برای اینکه در این مسیر، ابزار کافی داشته باشید و بهتر بتوانید با دنیای درونی کودکتان ارتباط برقرار کنید، مطالعه این کتابها را به شدت پیشنهاد میکنیم:
- کتاب «راهنمای کامل تربیت کودک»: (یک راهنمای فوقالعاده برای مواجهه با چالشهای رفتاری).
- میتوانید کتاب«دایره کوچک حرفهای خوب میزند» را هم با فرزندتان بخوانید.
صدای شما برای ما شنیدنی است!
آیا شما هم با این چالشِ «کلماتِ ناخواسته» روبرو شدهاید؟ فرزندتان در چه سنی این رفتار را نشان داد و شما در آن لحظه چه واکنشی داشتید؟
تجربیاتتان را همین پایین برای ما بنویسید. خواندنِ نظرات شما نه تنها به ما کمک میکند تا محتوای بهتری تولید کنیم، بلکه به بقیه والدینی که الان مثل شما نگران هستند، آرامش و امید میدهد. بیایید در کنار هم، یک جامعه والدینِ آگاه بسازیم!