آمادگی کودک برای ورود به کلاس
یکی از بزرگترین چالشهای ورود به مدرسه، گذار از دنیای کوچک و امن خانه به دنیای پرهیاهوی کلاس درس است. در این میان، برخی کودکان ممکن است با چالش “بیعلاقگی به کلاس” روبرو شوند؛ یعنی تمایلی به ابراز نیازها یا مشارکت در بحثهای گروهی یا نشستن در کلاس درس را ندارند. این مسئله میتواند ناشی از کمبود مهارتهای ارتباطی یا اضطراب اجتماعی باشد. همچنین در روزهای اول جدا شدن از خانه، اسباب بازیها و پدر و مادر برای آنها سخت است. این تغییر میتواند باعث اضطراب و تنفر آنها از مدرسه باشد.
یکی از وظایف شما قبل از شروع سال تحصیلی آماده کردن ذهنی و رفتاری کودک برای محیط مدرسه است:
۱. آمادگی ذهنی: ساختن تصویری مثبت از مدرسه
هدف در این بخش این است که ترس از «ناشناختهها» را در ذهن کودک کم کنیم.
- شبیهسازی محیط مدرسه: از کتابها، بازیها یا حتی بازدید حضوری از محیط مدرسه استفاده کنید. وقتی کودک بداند کلاس کجاست و معلم چه شکلی است، ترس ذهنیاش فروکش میکند.
- داستانسرایی هدفمند: به جای اینکه بگویید «مدرسه جای خوبی است»، از کتابهای قصهای استفاده کنید که در آنها شخصیتهای اصلی هم مثل او به مدرسه میروند، ترس دارند اما بعد از مدتی لذت میبرند.( در پایان چند نمونه از این کتابها را به شما معرفی کردیم)
- نامگذاری احساسات: به کودک یاد بدهید که احساس ترس یا نگرانی، کاملاً طبیعی است. وقتی کودک یاد بگیرد بگوید «من کمی میترسم»، فشار ذهنیاش کمتر میشود.
۲. آمادگی رفتاری: تقویت استقلال و مهارتهای زیستی
هدف این است که کودک در مدرسه «درمانده» نشود و اعتمادبهنفس داشته باشد.
- تمرین خودکفایی : قبل از شروع مدرسه، کودک باید بتواند کارهای سادهای مثل بستن دکمه لباس، باز کردن ظرف غذای خود، استفاده از دستشویی و شستن دستها را به تنهایی انجام دهد. این استقلال، مانع از احساس ضعف او در جمع میشود.
- تنظیم ریتم بدن: تنظیم ساعت خواب و تغذیه از دو هفته قبل از شروع کلاسها ضروری است. کودکی که خسته یا گرسنه باشد، توانایی مدیریت هیجانات خود را ندارد.
- آموزش رعایت نوبت و گوش دادن: از طریق بازیهای گروهی در خانه، به او یاد بدهید که باید منتظر نوبت خودش بماند و وقتی کسی صحبت میکند، گوش دهد.
۳. مدیریت اضطراب جدایی (مهمترین بخش برای والدین)
جدایی از والدین، بزرگترین چالش عاطفی است. این تکنیکها را در مقاله جای بده:
- آیین خداحافظی کوتاه: بلندترین و احساسیترین خداحافظی، بدترین خداحافظی است! به کودک بگویید: «من میروم و ساعت ۴ (یا بعد از ناهار) برمیگردم و تو را میبینم.» یک بوسه، یک آغوش و یک خداحافظی سریع. طولانی کردن این لحظه، اضطراب جدایی را در کودک تشدید میکند.
- شیء انتقال : اگر مدرسه اجازه میدهد، یک وسیله کوچک و محبوب (مثل یک دستمال کوچک یا یک اسباببازی کوچک که در جیبش باشد) به او بدهید تا احساس کند بخشی از امنیت خانه را با خود دارد.
- اعتمادسازی از طریق زمان: همیشه به وعدهای که برای برگشتن میدهید عمل کنید. کودک باید بداند که “رفت و آمد” والدین یک قانون ثابت است. این کار باعث میشود «امنیت جدایی» در ذهن او شکل بگیرد.
- تمرین جداییهای کوچک: در روزهای قبل از مدرسه، تمرین کنید که کودک را برای مدت کوتاهی (مثلاً ۱۵ دقیقه) در خانه یا نزد اقوام تنها بگذارید تا عادت کند که شما حتی در نبودتان هم امنیت دارد.
مهارت دوست یابی در مدرسه
دومین چالش مهم کودک در مدرسه، داشتن دوست مناسب و ارتباط با دیگر کودکان است. قبل از هرچیزی ببینید این مورد از نظر کودکتان یک مشکل است یا خیر. بسیاری از والدین از اینکه کودکشان دوستهای زیادی ندارد ناراحت میشوند، اما خود کودک از این حالت بسیار راضی است. برخی بچهها درونگراترند و از اینکه تنها باشند احساس راحتی میکنند. اگر فرزندتان بهنظر خوشحال میآید و در کلاس موفق است، احساس نگرانی نکنید و به او برای این مورد اضطراب ندهید. اما اگر او نیز از نداشتن دوست رنج میبرد راهکارهای زیر را بخوانید:
1- درک کنید که چرا میگوید هیچ دوستی ندارد. شاید مورد بیتوجهی یکی یا دو نفر خاص قرار گرفته. به او بگویید باید دوستان مناسب خودش پیدا کند. و حتی داشتن یک یا دو دوست هم کافیست ضروری نیست با همه دوست شود.
2- سعی کنید خودتان را وارد این قضیه نکنید، بگذارید این روند آشنا شدن و ارتباط گرفتن را خودش پیش ببرد هرچقدر هم طول بکشد اشکالی ندارد. شما فقط سعی کنید در این مدت عزت نفس او را بالا ببرید .
3- به فرندتان اجازه دهید خارج از مدرسه هم با بچههای دیگر رفت وآمد داشته باشد. هم به صمیمی شدن و اضطراب اجتماعی او کمک میکند، هم شما بهتر میتوانید دوست های او را بشناسید. و کنترل داشته باشید که آیا مناسب هستند یا نه.
4- کودک همسنش را به خانه دعوت کنید. در فضای آشنای خانه فرزندتان معمولا زودتر، احساس راحتی میکنند و ارتباط میگیرند. بعد میتواند این راحتی را به دیگر برنامههای اجتماعی نیز انتقال دهد.
5- فرزندتان را وارد فعالتهای جسمی مثل شنا، ژیمناستیم و یا تیم ورزشی کنید. این تجربه در فرزندتان نسسبت به برنامههای گروهی، اعتماد ایجاد میکند.
برنامه ریزی برای انجام تکالیف در مدرسه
تکالیف مدرسه، اولین مواجههی کودک با مسئولیتهای فردی است. اما چرا برای بسیاری از خانوادهها، این زمان به پرچالشترین ساعت روز تبدیل میشود؟ پاسخ ساده است: نبود یک سیستم مشخص. برای اینکه کودک بتواند بدون فشار و اضطراب، تکالیف خود را انجام دهد، نیاز به یک نقشهی راه دارد. در این بخش، بررسی میکنیم که چگونه با ایجاد یک محیط مساعد، زمانبندی هوشمندانه و استراتژیهای انگیزشی، میتوانیم فرزندمان را به یک دانشآموز خودگردان و مسئول تبدیل کنیم.
1- به بچههایتان مسئولیت تکالیفشان را واگذار کنید. و هیچگونه بجای آنها تکالیفشان را انجام ندهید. وظیفه شما اینست که محیط و شرایط مناسب را برای او بوجود بیاورید، و در مواقع لزوم راهنمایی کنید.
2- زمان و محل خاصی را برای انجام تکالیف تعیین کنید. مثلا حتما قبل بازی یا تلویزیون انجام بشود. اگر بعضی از روزهای هفته اون زمان برنامه خاصی دارید میتوانید فقط همان روز تغییر دهید.
3- برای انجام تکالیف مدرسه، جایزه یا تنبیه در نظر نگیرید. این مسائل تمرکز او را از روند آموزش منحرف کرده و استرس و تنفر بیشتری از آموزش و درس پیدا میکنند.
4- برخی بچهها که در انجام تکالیفشان بیدقت بهنظر میرسند، در واقع دچار بینظمی هستند. برای این کودکان، یک تقویم دیواری بزرگ و یا یک دفترچه یادداشت تهیه کنید. و به او کمک کنید تا تمام فعالیتها و میئولیتهایش را بنویسد یا علامت بزند. در طول روز که هر بار به آن نگاه کند برایش یادآوری میشود.
4 مهارت اضافه که کودک برای ورود به مدرسه نیاز دارد
وقتی صحبت از آمادگی برای مدرسه میشود، ذهن اغلب ما ناخودآگاه به سمت آموزش الفبا یا اعداد میرود. اما حقیقت این است که موفقیتِ واقعی کودک در محیط مدرسه، در گروِ دستهای از «مهارتهای اضافه» است که در هیچ کتاب درسیای نوشته نشدهاند. این مهارتها، همان ابزارهای پنهانی هستند که به کودک کمک میکنند در چالشهای روزانه مدرسه، مستقل و آرام باقی بماند.
در ادامه، این مهارتهای ضروری را بررسی میکنیم تا خیالتان از بابت سازگاری فرزندتان با فضای جدید راحت شود.
1- صبحانه خوردن
صبحانه برای فرزندتان، غذایی بسیار مهم است تا از نظر جسمی و ذهنی، موفق باشد. شما باید با خلاقیت خود، او را تشویق به خوردن صبحانه کنید.
- بعضی از کودکان تا چند ساعت پس از بیدار شدن، گرسنه نیستند. بگذارید اول لباس بپوشند یا وسایل مدرسهاش را آماده کند، سپس صبحانه خوردن را شروع کند.
- برای صبحانه امکان انتخاب خوراکیهای متنوعی را فراهم کنید. تا تمایل به صبحانه خوردن پیدا کنند.
- میتوانید مقداری صبحانه برای او آماده کنید تا در راه مدرسه بخورد.
2- ساعت خواب
برای اینکه صبحِ مدرسه، شروعِ یک جنگِ روزانه نباشد، این ۴ گام کوتاه را از دو هفته قبل از مهر شروع کنید:
- قانون ۱۵ دقیقه: از دو هفته مانده به مدرسه، هر شب زمان خواب را ۱۵ دقیقه جلوتر ببرید تا بدن کودک بهتدریج با ساعتِ جدید تنظیم شود.
- خاموشیِ دیجیتال: حداقل یک ساعت پیش از خواب، گوشی، تبلت و تلویزیون را خاموش کنید. نور آبیِ این دستگاهها دشمنِ خوابِ عمیق هستند.
- روتینِ آرامشبخش: شبها قبل از خواب، یک مراسم کوتاه (مثل ۱۰ دقیقه مطالعه کتاب داستان یا یک گفتگوی آرام درباره اتفاقات مثبتِ روز) داشته باشید.
- نور و فضای صبحگاهی: صبحها پردهها را سریع کنار بزنید. نورِ طبیعی خورشید به مغز کودک سیگنال میدهد که زمانِ فعالیت است و بیحوصلگی را کاهش میدهد.
3- دعوا کردن در مدرسه
بچهها نیز مانند بزرگترها ممکن است از دوست خود ناراحت یا عصبانی شوند، اما برخلاف بزرگترها کنترل شخصی یا درک کافی ندارند تا رنجشهای خود را به صورتی اجتماعی کنترل کنند. شما به عنوان والد باید به او بیاموزید تو این موقعیت چطور رفتار کند.
- از هر 2 کودک بخواهید روی دو صندلی کنار هم بنشینند و هر وقت مشکلشان حل شد، بلند شوند. هر دوی آنها را بطور مساوی مسئول بدانید و بگذارید داستان را از دید خودشان تعرف کنند، سپس بدون عجله و دیدگاه شخصی قضاوت کنید.
- اگر دیدید کودکی، دیگرا را میزند یا هل میدهد و اذیت میکند، فورا واکنش نشان دهید. و او را از محل خارج کنید تا هجوم احساساتش کمتر شود.
- از همان ابتدا مداخله نکنیدو بیشتر اوقات دعواها با بگومگو حل میشود. بچهها بعد مدتی فراموش میکنند و دوستیشان را ادامه میدهند.
4- تقویت کتابخوانی در کودک
کتاب خواندن، کلید موفقیت در تمام موضوعات و مباحث درسی است. با کمی خلاقیت میتوانید به او کمک کنید تا از خواندن کتاب بیشتر لذت ببرد و دقت بیشتری را صرف ان کند.
- ابتدا با تعدادی کتاب داستان و ساده شروع کنید، که زمانیکه خواندن را یاد گرفته است، کم کم بتواند خارج از کتابهای درسی هم داستان بخواند. که بسیار برای تقویت مهارت روخوانی و نوشتاری او مناسب است.
- از علاقه فرزندتان به بازیهای کامپیوتری استفاده کنید و نرم افزارهایی بخرید که بازی با آن نیاز به خواندن داشته باشد. یا بازیهایی که به مهارت خواندن کودک کمک میکند.
- کودک عاشق شنیدن داستانهایی است که خودش قهرمان آن باشد. وقتی کتابی میخوانید، نام شخصیت اصلی داستان را با نام فرزندتان عوض کنید. مثلاً بگویید: «یک روز [نام کودک] تصمیم گرفت به یک سفر هیجانانگیز برود…». این کار باعث میشود کودک بلافاصله با کتاب همذاتپنداری کند و مشتاق شود بداند بقیه ماجرا چه میشود.
مجموعه کتاب های کودک نشر صابرین و نشر آب پیشنهاد مناسبی برای شروع کتابخوانی کودکان است. که در کنار آموزش و یادگیری مهارت های فردی و اجتماعی و خودشناسی برای یادگیری مهارت روخوانی و نوشتاری کودک هم مناسب هستند.
مجموعه کتابهای دایره کوچک
مجموعه کتابهای مهارتهای زندگی
مجموعه کتابهای من میتوانم
همچنین برای آماده کردن کودک در دوران مدرسه این کتابها به شما کمک میکنند:
دایره کوچک ایمنی در مدرسه – دایره کوچک به مدرسه میرود- دایره کوچک دوست پیدا میکند – مدرسه دوست داشتنی من – دوست خوب
کتاب های رواشناسی برای والدین:
نه تنبیه نه تشویق – کلیدهای آموختن درباره کودکان کم توجه و بیش فعال – راهنمای کامل تربیت– ناتوانی در یادگیری – مهارت دوست یابی