از پوشک گرفتن کودک یا آموزش توالت رفتن، فرایندی است که طی آن کودک یاد می‌گیرد ادرار و مدفوع خود را تشخیص دهد، آن را برای مدت کوتاهی نگه دارد و در زمان مناسب از توالت یا لگن استفاده کند. این مهارت مانند راه رفتن یا حرف زدن، به آمادگی و تمرین نیاز دارد و معمولاً در یک روز اتفاق نمی‌افتد. ممکن است کودک ابتدا فقط در طول روز از پوشک بی‌نیاز شود و همچنان شب‌ها به پوشک نیاز داشته باشد.
از پوشک گرفتن کودک یکی از مهم‌ترین مراحل رشد و مستقل شدن اوست؛ اما این فرایند برای همه کودکان یکسان نیست. بعضی کودکان در حدود دو سالگی آمادگی نشان می‌دهند و برخی دیگر تا سه یا حتی چهار سالگی به زمان بیشتری نیاز دارند. مهم‌ترین نکته این است که والدین، کودک را با عجله، مقایسه یا تنبیه مجبور به استفاده از توالت نکنند.
آموزش دستشویی رفتن زمانی موفق‌تر خواهد بود که کودک از نظر جسمی، ذهنی و عاطفی آمادگی لازم را داشته باشد. در این مقاله، روش‌های اصولی از پوشک گرفتن کودک، نشانه‌های آمادگی، اشتباهات رایج و راهکارهای مقابله با چاش‌های آن مثل شب‌ادراری را بررسی می‌کنیم.
نشانه‌های آمادگی کودک برای از پوشک گرفتن
سن مشخص و یکسانی برای همه کودکان وجود ندارد. بیشتر کودکان بین ۱۸ ماهگی تا سه‌سالگی نشانه‌های آمادگی برای آموزش توالت رفتن را نشان می‌دهند؛ در رویکرد کودک محور در آموزش دستشویی رفتن، بیشتر کودکان در 28 ماهگی آموزش می‌بینند و در 3 سالگی کامل یاد می‌گیرند.
برخی کودکان زودتر آماده می‌شوند و بعضی دیگر به زمان بیشتری نیاز دارند. عواملی مانند تولد فرزند جدید، تغییر خانه، شروع مهدکودک، بیماری، اضطراب یا تغییرات خانوادگی می‌تواند این روند را دشوارتر کند. به این نشانه‌ها در فرزندتان توجه کنید:
1- کودکتان حداقل یک بار برای مدت 2 ساعت در روز خودش را خیس نمی‌کند. این علامت نشان می‌دهد که او می‌تواند ادرارش را در مثانه نگه دارد.
2- متوجه شده‌اید که کودکتان هنگام بازی مدتی صبر می‌کند تا ادرار یا مدفوع کند. این به شما می‌گوید که کودک نسبت به زمان دفع آگاه است. وول خوردن، دفع باد و ساکت شدن نیز می‌تواند نشانه نزدیک بودن وقت دستشویی رفتن باشد.
3-کودک شما به سنی رسیده است که بیشتر رفتارهای بزرگسالان را تقلید می‌کند، مثلا می‌خواهد چنگال به دست بگیرد. یاد گرفته است خودش لباس‌هایش را بپوشد و آنها را درآورد.
4- برای انجام کارها وابستگی کمتری به دیگران دارد و سعی می‌کند خودش کارهایش را انجام دهد.
5- کودکتان تمایل بیشتری به شورت پوشیدن دارد تا اینکه پوشک شود. و پاکیزگی و خشک بودن را ترجیح می‌دهد.
6-زمان دفع او تا حدودی قابل پیش‌بینی است، بعضی کودکان معمولاً پس از بیدار شدن، بعد از غذا یا پیش از خواب دفع می‌کنند. قابل پیش‌بینی بودن این زمان‌ها می‌تواند آموزش را ساده‌تر کند.
آموزش دستشویی رفتن به کودکان
بعد از اینکه کودک نشان می‌دهد آماده یادگیری دستشویی رفتن است، گام بعدی این است که مطمئن شویم والدین هم آماده‌اند. هنگامی که تحولی در خانواده درحال شکل‌گیری است از شروع آموزش خودداری کنید. اگر شرایط زندگی شما در حال حاضر غیرقابل پیش بینی است، می‌توانید آموزش را به‌تاخیر بیاندازید تا کودک بزرگتر شود. بگذارید لوازم مربوط مثل" لگن، شورت، فیلم آموزشی و .." را خود کودک انتخاب کند. و سپس مراحل زیر را با صبر و حوصله انجام دهید:
1- یک صندلی لگن دار تهیه کنید و چند روز داخل اتاق بگذارید تا کودک در کنار بازی کردن به آن عادت کند. بهتر این است که آموزش را همانطور که کودک لباس به تن دارد آغاز کنید و او را روی صندلی لگن دار بنشانید، تا به سفتی و سردی صندلی و نحوه نشستن روی آن عادت کند.
2- از عروسک مورد علاقه کودک می‌توانید برای آموزش استفاده کنید. به این صورت که عروسک را روی صندلی بنشانید تا کودک چگونگی نشستن روی صندلی را ببیند. و بعد با تخیل خود داستانی درباره اینکه عروسک یا خرسک چقدر خوشحال هستند و لگن را دوست دارند بسازید. و در قالب داستان روش های استفاده را به کودک آموزش دهید.
3- در هفته دوم کودک را هنگامی که لباس به تن ندارد روی صندلی بنشانید و با بازی و داستان ترس او را از بین ببرید.
4- وقتی که کودک شما در روز با خوشحالی چند دقیقه‌ای روی لگن می‌نشیند، می‌توانید فرصت تمرین بیشتر را به او بدهید. و مراحل دستشویی رفتن را برای کودک توضیح دهید.
5- تا قبل از عادت کردن کودک مواقعی که روی صندلی می‌نشیند با حرف زدن و داستان گفتن او را سرگرم کنید که حواسش پرت شود.
6- در طول تمرین زمانیکه کودکتان خودش را خیس کرد با پرخاش و عصبانیت با او رفتار نکنید. و او را مجبور به کاری نکنید.
7- می‌توانید برای زمان‌هایی که خبر می‌دهد و به درستی تمرین را انجام می‌دهد، جایزه‌های کوچکی برای کودک در نظر بگیرید.
8- باز کردن پوشک را به تدریج زیاد کنید. ابتدا از روزی چند ساعت شروع کنید و خارج خانه از پوشک استفاده کنید. بگذارید کودک کم کم به پوشک نداشتن عادت کند تا کمتر خودش را خیس کند.
9- در شروع آموزش، کودک را در زمان‌های قابل پیش‌بینی روی لگن بنشانید، مانند:
بعد از بیدار شدن
پس از خوردن صبحانه یا وعده غذایی
پیش از حمام
پیش از خواب
پیش از بیرون رفتن از خانه
زمانی که نشانه‌های دفع را مشاهده می‌کنید
10- کودک را مدت طولانی روی لگن نگه ندارید. چند دقیقه کافی است. اگر اتفاقی نیفتاد، بدون ناراحتی او را بلند کنید و بعداً دوباره امتحان کنید.
از پوشک گرفتن کودک و مشکل یبوست
یبوست یکی از مشکلات شایع در زمان آموزش توالت است. برخی کودکان به دلیل ترس از دفع در لگن یا توالت، مدفوع خود را نگه می‌دارند. نگه داشتن مدفوع می‌تواند آن را سفت‌تر و دفع را دردناک‌تر کند و این چرخه ادامه پیدا کند.
برای پیشگیری:
آب کافی در اختیار کودک قرار دهید.
میوه‌ها، سبزی‌ها و مواد غذایی پرفیبر را در برنامه او بگنجانید.
کودک را مدت طولانی روی توالت ننشانید.
هنگام دفع او را عجله‌دار نکنید.
پاهای کودک هنگام نشستن روی توالت روی چهارپایه قرار داشته باشد.
درباره درد یا ترس کودک با مهربانی صحبت کنید.
آموزش شب‌ادراری پس از از پوشک گرفتن روزانه
کنترل ادرار در شب معمولاً دیرتر از کنترل روزانه شکل می‌گیرد. بسیاری از کودکان حتی پس از کنار گذاشتن پوشک در طول روز، مدتی هنگام خواب به پوشک نیاز دارند.
کودکتان را یکبار مدتی قبل از خواب و یکبار دقیقا قبل از خوابیدن به دستشویی ببرید، تا کامل بتواند تخلیه کند.
نوشیدنی‌های شیرین باعث ادرار بیشتر شبانه می‌شوند، بنابراین از آب به عنوان نوشیدنی بعد از شام استفاده کنید.
شب‌هایی که بدون خیس کردن می‌گذراند را با برچسپ یا جایزه‌های کوچک تشویق کنید.
به این مشکل به عنوان بیماری نگاه نکنید، و باعث نگرانی و اضطراب خود و فرزندتان نشوید. او فقط کمی دیرتر از هم سن‌های خود این رفتار را یاد می‌گیرد.
برنامه پیشنهادی روزانه برای آموزش توالت
این برنامه ساده می‌تواند به کودک کمک کند:
صبح
بلافاصله پس از بیدار شدن، کودک را به دستشویی ببرید.
لباس راحت به او بپوشانید.
درباره احساس نیاز به دفع با او صحبت کنید.
در طول روز
پس از وعده‌های غذایی، فرصت استفاده از لگن یا توالت را فراهم کنید.
نشانه‌های بدنی کودک را زیر نظر بگیرید.
در صورت موفقیت، او را تشویق کنید.
در صورت حادثه، بدون ناراحتی لباس او را عوض کنید.
عصر
پیش از حمام یا بیرون رفتن، کودک را به دستشویی ببرید.
درباره اتفاق‌های روز با او صحبت کنید.
از سرزنش بابت خطاها خودداری کنید.
شب
پیش از خواب، کودک را به دستشویی ببرید.
از محافظ تشک استفاده کنید.
اگر هنوز شب‌ها کنترل ندارد، از پوشک شبانه استفاده کنید.
در نتیجه
از پوشک گرفتن کودک یک فرایند تدریجی و فردی است. کودک زمانی بهترین نتیجه را می‌گیرد که آمادگی لازم را داشته باشد و والدین با آرامش، صبر و تشویق از او حمایت کنند. اشتباه کردن، خیس کردن لباس و حتی پسرفت‌های کوتاه‌مدت بخشی طبیعی از مسیر یادگیری هستند.
به یاد داشته باشید که هدف فقط کنار گذاشتن پوشک نیست؛ بلکه کودک باید احساس امنیت کند، نیازهای بدنش را بشناسد و به‌تدریج مهارت مراقبت از خود را یاد بگیرد. با پرهیز از اجبار و مقایسه، این مرحله می‌تواند به تجربه‌ای مثبت و شیرین برای کودک و والدین تبدیل شود.
این کتاب ها می‌توانند در این راه به شما کمک کنند:
آموزش دستشویی رفتن به کودکان
راهنمای کامل تربیت
دستشویی شاهزادۀ پریان
دستشویی ناخدای کوچک
خوشحال می‌شویم تجربه‌ها و نظرات خود را با ما به اشتراک بگذارید: